काठमाडौँ,२८ चैत । मध्यपूर्वमा चर्किएको द्वन्द्वलाई नियन्त्रणमा ल्याउने प्रयासस्वरूप अमेरिका र इरानबीच उच्चस्तरीय वार्ता शनिबारदेखि पाकिस्तानमा सुरु हुन लागेको छ। करिब एक महिनाअघि सुरु भएको युद्धपछि दुवै पक्ष पहिलो पटक प्रत्यक्ष संवादमा बस्न लागेका हुन्। यसलाई दीर्घकालीन शान्तितर्फको प्रारम्भिक पहलका रूपमा हेरिएको छ।
वार्ताका लागि अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सको नेतृत्वमा प्रतिनिधिमण्डल इस्लामाबाद पुगेको छ भने इरानी पक्षबाट संसद्का अध्यक्ष मोहम्मद बाघेर कालिबाफ नेतृत्वको टोली यसअघि नै पाकिस्तान पुगिसकेको छ। कालिबाफले लेबनानमा इजरायलसँगको युद्धविराम सुनिश्चित भए मात्र अवरुद्ध इरानी सम्पत्तिको रिहाइबारे छलफल अघि बढ्ने संकेत दिएका छन्।
तर वार्ता सुरु हुनुअघि नै विभिन्न चुनौती देखिएका छन्। दक्षिणी लेबनानमा इजरायल र हिजबुल्लाहबीच जारी झडप तथा इरानका पूर्वसर्तहरूले पाकिस्तानको मध्यस्थतामा भइरहेको युद्धविराम प्रक्रिया कमजोर पार्ने जोखिम बढाएको छ।
वार्ताको सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै इस्लामाबादका मुख्य सडकहरू बन्द गरिएको छ भने सर्वसाधारणलाई घरभित्रै बस्न आग्रह गरिएको छ। यसले राजधानीमा कफ्र्यूजस्तो अवस्था सिर्जना गरेको छ।
पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शाहबाज सरिफले द्वन्द्व ‘कठिन चरण’ मा पुगेको उल्लेख गर्दै अस्थायी युद्धविरामलाई स्थायी समाधानमा रूपान्तरण गर्नु अहिलेको प्रमुख चुनौती रहेको बताएका छन्।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले वासिङ्टनबाट प्रस्थानअघि इरान सैन्य रूपमा कमजोर अवस्थामा रहेको टिप्पणी गर्दै वार्ता सफल हुने अपेक्षा व्यक्त गरेका थिए। उपराष्ट्रपति भान्सले पनि वार्ता सकारात्मक दिशामा अघि बढ्ने विश्वास व्यक्त गरे पनि आवश्यक परे कडा अडान लिइने स्पष्ट पारेका छन्।
यसैबीच, इजरायल र लेबनानबीच पनि प्रत्यक्ष वार्ताको तयारी भइरहेको छ। लेबनानका राष्ट्रपति जोसेफ आउनको कार्यालयका अनुसार वार्ता वासिङ्टनमा हुन सक्नेछ। बेरुतले इजरायलसँग संवाद गर्न तयार भए पनि त्यसलाई इरानसँग जस्तै युद्धविरामको ढाँचामा अघि बढाउन चाहेको छ।
तर इजरायलले हिजबुल्लाहविरुद्धको सैन्य कारबाही नरोक्ने अडान लिँदा सहमति प्रक्रिया जटिल बनेको छ। इरानको समर्थनमा युद्धमा सहभागी हिजबुल्लाहसँगको द्वन्द्वका क्रममा बेरुतमा भएको इजरायली हवाई आक्रमणमा ३०० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भएको लेबनानले जनाएको छ, जुन हालको द्वन्द्वकै सबैभन्दा ठूलो क्षति हो।
त्यसयता पनि आक्रमणहरू रोकिएका छैनन्। दक्षिणी सहर नबातीहमा भएको इजरायली आक्रमणमा १३ सुरक्षा अधिकारी मारिएको लेबनानी पक्षको दाबी छ। इजरायलले भने आफ्नातर्फ प्रहार गरिएका रकेट प्रक्षेपणस्थललाई लक्षित गरिएको जनाएको छ।
यस द्वन्द्वको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष स्ट्रेट अफ होर्मुज बनेको छ। इरानले यो जलमार्ग बन्द गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजार प्रभावित भएको छ। तेलको मूल्य बढेको छ भने विश्व अर्थतन्त्रमा थप दबाब परेको छ। युद्धअघि दैनिक १०० भन्दा बढी जहाज आवतजावत गर्ने यो मार्ग अहिले अत्यन्तै सीमित बनेको छ।
ट्रम्पले इरानसँग वार्तामा विकल्प सीमित रहेको उल्लेख गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गलाई दबाबको साधन बनाइएको टिप्पणी गरेका छन्। उनका अनुसार वार्तामा सहभागी हुनु नै इरानका लागि प्रमुख विकल्प बनेको छ।
पाकिस्तानमा सुरु भएको यो वार्ताले केवल अस्थायी युद्धविरामलाई निरन्तरता दिने मात्र होइन, क्षेत्रीय स्थायित्वतर्फ मार्ग खोल्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको चासो बढेको छ।